Najnowszy raport Scottish Parliament Information Centre (SPICe) analizuje związek między złym stanem zdrowia a biernością zawodową w Szkocji. Zebrane dane dotyczą siły roboczej, trendów zdrowotnych oraz czasu oczekiwania na usługi NHS, aby ocenić, jak te czynniki wpływają na sytuację zawodową mieszkańców Szkocji w porównaniu z resztą Wielkiej Brytanii.
Czym jest bierność zawodowa?
Bierność zawodowa odnosi się do osób w wieku produkcyjnym (16-64 lata), które nie pracują i nie są gotowe do podjęcia pracy w najbliższym czasie. W niektórych przypadkach jest to naturalne (np. edukacja), ale w innych, takich jak problemy zdrowotne, może oznaczać poważne bariery w dostępie do zatrudnienia.
Szkocja na tle reszty Wielkiej Brytanii
Od 2001 roku wskaźnik bierności zawodowej w Szkocji i reszcie Wielkiej Brytanii (rUK) wykazywał tendencję spadkową. Jednak od 2015 roku wskaźnik ten w Szkocji zaczął rosnąć, podczas gdy w rUK nadal malał. Co ciekawe, w czasie pandemii Covid-19 bierność zawodowa w Szkocji spadła, by ponownie wzrosnąć od 2023 roku.
Jednym z kluczowych czynników wpływających na te różnice są uwarunkowania zdrowotne i nierówności w dostępie do opieki zdrowotnej.
Związek między biernością zawodową a złym stanem zdrowia
Odsetek osób nieaktywnych zawodowo z powodu trwałego złego stanu zdrowia lub niepełnosprawności w Szkocji wzrósł z 26% w 2017 roku do niemal 40% w 2023 roku. W całej Wielkiej Brytanii ten wzrost był niższy, co wskazuje, że problem zdrowotny w Szkocji ma większy wpływ na sytuację zawodową mieszkańców.
Różnice ze względu na płeć i wiek
- Wśród osób w wieku 25-49 lat mężczyźni byli częściej bierni zawodowo z powodu złego stanu zdrowia niż kobiety.
- W grupie 50-64 lata w ostatnich latach odsetek kobiet nieaktywnych zawodowo z powodów zdrowotnych wzrósł do poziomu mężczyzn (ok. 47-48%).
- Wśród młodych ludzi (16-24 lata) zły stan zdrowia jest rzadziej wskazywany jako powód bierności zawodowej (poniżej 10%), ale trend ten rośnie.
Wpływ poziomu wykształcenia
Osoby z wyższym wykształceniem coraz częściej znajdują się w grupie nieaktywnych zawodowo z powodów zdrowotnych. Natomiast odsetek osób bez kwalifikacji w tej grupie zmniejszył się z ponad 50% w 2001 roku do ok. 25% w 2023 roku. Może to wynikać z różnic w warunkach pracy oraz poziomie wynagrodzeń.
Dostęp do opieki zdrowotnej a bierność zawodowa
Jednym z głównych wskaźników dostępności opieki zdrowotnej są czasy oczekiwania na pomoc w oddziałach ratunkowych NHS. Od początku pandemii w wielu szkockich regionach liczba przypadków przekraczających 4-godzinny limit oczekiwania w A&E znacznie wzrosła.
Najgorzej sytuacja wyglądała w NHS Forth Valley, gdzie 58% pacjentów oczekiwało na pomoc dłużej niż 4 godziny. Najlepiej wypadła NHS Orkney – tylko 6% przypadków przekroczyło limit.
Analiza Scottish Fiscal and Economic Institute (FAI) wykazała, że:
- Wydłużające się czasy oczekiwania w NHS korelują z większą liczbą osób z problemami zdrowotnymi i niepełnosprawnościami.
- Istnieje silny związek między ograniczonym dostępem do służby zdrowia a wzrostem bierności zawodowej.
Co dalej?
Raport podkreśla, że polityka zdrowotna ma bezpośredni wpływ na zatrudnienie, a działania na rynku pracy powinny uwzględniać czynniki zdrowotne.
Obszary wymagające dalszych badań to:
- Skuteczność różnych interwencji zdrowotnych w zmniejszaniu bierności zawodowej.
- Lepsze dostosowanie programów wspierających osoby z długotrwałymi schorzeniami i niepełnosprawnościami do rynku pracy.
Raport wskazuje, że poprawa opieki zdrowotnej i skrócenie czasów oczekiwania w NHS mogłoby pomóc w zmniejszeniu liczby osób pozostających poza rynkiem pracy z powodów zdrowotnych.
